Lưu trữ ký ức bằng không gian

Trong những ký ức đầu đời của tôi, nhà của ông Nội là căn nhà đẹp nhất.

Khi tôi đang viết những dòng này, phần da trên hai vai trở xuống cánh tay tôi mơn man một làn hơi nước man mát. Tôi đang sống lại cảm giác ngồi trên chiếc giường gỗ cũ kỹ bên trong gian nhà của Nội, nhìn xuyên ô cửa sổ có những thanh gỗ tròn, trước mặt là khoảng sân thoáng đãng cùng vườn vải thiều xanh mát dưới cơn mưa vừa qua, tôi đoán chứ không nhớ là đã có mưa, tôi chỉ cảm nhận và nhớ được cái mùi trong không khí, và lớp hơi nước mỏng mát như hư không nằm giữa da và tấm chiếu nơi tôi ngồi.

Bên tay phải theo tầm mắt, vẫn từ ô cửa đó, dọc theo hông vườn vải là một con đường nhỏ dẫn từ sân ra cổng chính, chiều ngang con đường chỉ khoảng 2 sải chân dài của người lớn, hai bên là hai hàng dâm bụt cao đến ngang cổ tôi lúc bấy giờ. Và ở đó, bà Nội tôi, một người mắc chứng Alzheimer chậm rãi bước đi, lưng bà thẳng, cằm ngước cao, khi đi, tay bà đánh một bên mạnh một bên nhẹ, mắt bà chỉ nhìn một phương, đờ đẫn. Thi thoảng có một vài tiếng động khiến đôi mắt ấy đảo chiều nhìn qua theo phản xạ, rồi lại quay về với sự vô định xa xôi. Sau này, khi bà đã lớn tuổi và không đi được nữa, có những giây phút được ngồi cạnh, tôi nhìn nghiêng qua lớp màng mờ đục trên mắt bà, trong lòng nảy sinh hàng trăm câu hỏi về những gì diễn ra bên trong sâu thẳm cặp mắt ấy, mãi đến tận bây giờ những câu hỏi đó thi thoảng vẫn quay về trong tâm trí tôi.

Khi hồi tưởng lại căn nhà của Nội, vì sao tôi lại luôn xuất hiện ở trên chiếc giường đó nhìn ra cửa sổ? Tôi đã tự hỏi bản thân nhiều lần, rồi nghĩ: Đó là vị trí tôi yêu thích nhất trong căn nhà – nơi có thể quan sát được bao quát nhất những gì đang diễn ra xung quanh.

Giường được kê sát góc, chạm tường, hướng về phía sân trước, đủ để tôi quan sát ra cổng chính qua ô cửa sổ; và cũng từ vị trí này, nhìn vào bên trong, tôi thấy được toàn vẹn gian chính của căn nhà với bàn thờ lớn và bàn ngồi tiếp khách của ông. Nơi đây, tôi vừa có đủ tầm nhìn bao quát vào trong cũng như ra ngoài, vừa có đủ riêng tư và yên tĩnh cần thiết (thật bất ngờ là một đứa trẻ cũng cần điều này, phải không?). Sau này khi làm việc thiết kế nội thất, tôi nảy sinh sự tò mò khám phá tâm trí tuổi thơ, và nhận thức được trách nhiệm tìm kiếm lời giải về môi trường sống cho những đứa trẻ, bảo vệ những tâm hồn đó khỏi “tạp chất” mà xã hội ngày nay mang đến.

---

Tôi có một niềm tin rất vững chãi về việc hình ảnh của bà đi qua đi lại trên lối nhỏ vào nhà ấy đã khiến một đứa con nít 6-7 tuổi như tôi lưu trữ thành công cái cảm giác về không gian, sống động đến mức ngoài các giác quan khiến tôi thấy được, ngửi được, nghe được, đầu tôi tái hiện lại sâu sắc cái cảm giác về nhận cảm không gian – proprioceptive – cái nhận cảm mà ai cũng có về khoảng cách hay tỉ lệ của cơ thể mình với không gian xung quanh. Bộ não của chúng ta lưu trữ ký ức thông qua các giác quan cảm nhận này, và vì thế, khi nó gắn liền với một chuyển động, nhất là của những người thân yêu, ký ức đó sẽ lưu trữ lại rõ rệt và sặc sỡ hơn nhiều.

Mang niềm tin này vào công việc, khi tiếp nhận một không gian nội thất, tôi không chỉ tưởng tượng ra bằng hình ảnh trong đầu những khả năng biến hoá của nơi này, mà còn dựng lên một bộ phim ngắt quãng, chiếu chậm lại chuyển động của những thành viên trong nhà, cảnh với tay lấy một cuốn sách, tiếng động của ngón tay gõ trên bàn phím giữa đêm khuya làm việc, mùi của đô thị tràn vào khi mở cánh cửa sổ bên cạnh sofa, những ánh mắt dừng lại khi đi qua nhau trong nhà, tiếng nói cười vang từ bếp đến phòng ngủ… Tôi thường bắt đầu từ đó, và gắp nhặt, chỉnh sửa, xếp đặt lại những source phim trong đầu mình cho đến khi mọi hình ảnh, âm thanh, tương tác đó trở nên đồng điệu với nhau và khớp với những gì khách hàng mình mong muốn.

Thời điểm căn nhà được hoàn thành, tôi đã góp nhặt xong niềm hạnh phúc nhỏ bé của mình từ việc kết nối những suy nghĩ và nỗ lực, tạo nên một điểm chạm với cuộc sống mới – được viết tiếp trong tương lai của những người chủ nhà. Những ký ức mới được hình thành và lưu trữ mãi mãi trong trái tim họ, chính là thứ được dẫn đường theo từng ý đồ thiết kế, bố cục sắp đặt của chúng tôi.

Đến đây, tôi không còn là một nhà thiết kế nội thất, tôi thấy cả tâm hồn mình trong những đoạn ký ức mới của họ, tôi thấy tâm hồn ấy được nối dài ra thêm biết bao nhiêu!