Sự lụi tàn của bóng tối

Quá khứ 10 năm đầu đời của tôi, một xã hội hiện đại, nhưng nó luôn nhiều bóng tối hơn bây giờ. Ánh sáng khi đó chỉ là sự lờ mờ xanh nhợt nhạt của những bóng đèn halogen, đèn huỳnh quang , màn hình TV nhỏ xíu, hay đèn cầy mấy đêm mất điện.

Tôi nhớ da diết cái bóng tối ấy, bởi nhờ có nó, tôi thấy được màu ánh trăng trải lên thềm nhà, cảm nhận tim mình hồi hộp khi nhìn sâu vào bầu trời đêm có hàng ngàn ánh sao lấp lánh.

Hàng triệu triệu năm trái đất quay quanh hệ mặt trời, ánh sáng của nó đã đem đến sự sống cho muôn loài sinh vật. Chúng ta không ngừng ca ngợi ánh sáng mặt trời, và cố gắng để tạo ra biết bao nhiêu loại đèn nhân tạo mô phỏng được nó. Nhưng ít ai nhớ rằng, Chúng ta thấy được ánh sáng chính là nhờ bóng tối. “There is no light without darkness”.

Tôi đang sống ở môi trường hiện đại nhất với những dải đèn có chỉ số hoàn màu cao gần tuyệt đối, những màn hình bủa vây với hàng vạn luồng thông tin đi vào đầu mỗi ngày. Bóng tối dường như không còn tồn tại khi chúng ta mở mắt, và tôi tin điều đó gây ra cho chúng ta rất nhiều hệ quả tiêu cực, trong số đó, chứng mất ngủ hay ngủ không ngon là một trong những vấn đề phổ biến ngày nay, nhất là ở thành phố lớn.

Là một nhà thiết kế nội thất và làm việc rất nhiều với ánh sáng nhân tạo trong không gian sống, tôi thường xuyên nói với các em nhân viên của Kat Studio rằng, để đem lại môi trường sống tốt nhất cho gia chủ, chúng ta cần bổ sung bóng tối bên cạnh ánh sáng, tạo ra những vùng sáng tối đối lập trong nhà, mô phỏng lại vẻ đẹp những cánh rừng khi ánh nắng len qua, và mô phỏng chính xác những gì mặt trời đã làm vào những ngữ cảnh ánh sáng nhân tạo trong nhà: ánh sáng nóng ấm khi mọc lên, sáng trắng khi vào ban trưa và lại ấm dần rồi chuyển đỏ và tắt lịm khi lặn đi.

Khi chúng ta sống thuận theo chu kỳ sáng tối của mặt trời, cơ thể chúng ta sẽ được trở về nguyên bản với những gì nó đã được “thiết kế”. Chúng ta không có cặp mắt của những loài thú sống về đêm, nên mỗi khi mặt trời mọc, chúng ta cần nguồn năng lượng dồi dào để đi săn, để lao động, những việc này cần diễn ra kịp thời trước khi mặt trời lặn, là lúc cơ thể đã dùng hết nguồn năng lượng, tim đập chậm lại và cơ thể dần chìm vào giấc ngủ để hồi phục cho ngày tiếp theo. Với cách tổ chức cuộc sống thuận tự nhiên đó, tôi tin là chúng ta sẽ ngủ được ngay khi bóng tối ập đến, và chất lượng giấc ngủ sẽ tốt hơn nhiều.

Tôi đổ lỗi cho ánh sáng nhân tạo về những rối loạn nó gây ra cho chu kỳ sinh học của con người. Khi mặt trời đã lặn, ta chưa kịp nhìn thấy bóng tối thì đèn đường đã mở, màn hình laptop, TV, điện thoại phát huy hết giá trị của nó: đem đến thêm nhiều thông tin hơn nữa và làm cơ thể ta hiểu lầm rằng – bóng tối chưa đến, cần tiếp tục tỉnh táo. Nguồn năng lượng “extra” lúc này khiến chúng ta không thể chìm vào giấc ngủ dễ dàng vì não chúng ta vẫn vận hành xử lý thông tin và tim ta vẫn đập với nhịp độ như ban ngày lúc còn lao động.

Trong cuốn “The End of Night: Searching for Natural Darkness in an Age of Artificial Light” của Paul Bogard, ông khẳng định rằng: The loss of darkness is a loss of something vital to our health and well-being; đồng thời đưa ra nhiều nhận định về hậu quả của ô nhiễm ánh sáng và những giải pháp bảo tồn bóng tối tự nhiên.

Các podcast của Giáo sư khoa học thần kinh Andrew Huberman cũng chỉ ra tầm quan trọng của việc ngắm nhìn mặt trời mọc và lặn mỗi ngày để cơ thể ta có thể điều hòa và nhận thức được điểm bắt đầu và kết thúc của chu kỳ này, dẫn đến việc cơ thể có thể thả lỏng để dễ ngủ hơn. Ông cũng cảnh báo nhiều về tác hại của ánh sáng từ màn hình điện thoại, máy tính đến chứng rối loạn giấc ngủ và các tác hại sức khỏe khác.

Để có được môi trường nhà ở lý tưởng, đem lại đúng giá trị của nó: nơi chúng ta thả lỏng và nghỉ ngơi, hồi phục năng lượng – ta cần chú ý nhiều đến việc tạo ra bóng tối sau khi mặt trời lặn. Lời khuyên của tôi là chỉ nên dùng đèn cầy, ánh nến với nhiệt độ chỉ khoảng 1000K-2000K sẽ làm ta dễ chịu, vừa đủ cho ta thấy rõ trong đêm, vừa không phá vỡ khoảnh khắc trước khi ngủ, lại có thể đem đến sự tĩnh lặng cần có trong không gian (chúng ta sẽ nói nhỏ hơn khi không có nhiều ánh sáng!). Nếu lời khuyên của tôi có phần khó thực hiện, các bạn có thể giảm dần thói quen bật đèn sáng trưng trong nhà bằng cách từ từ tắt dần từng lớp đèn không cần thiết, dùng đèn có nhiệt độ từ 3000K trở xuống, tính toán vừa đủ lumen (không nên dư thừa lumen trong nhà), phòng ngủ không nên có ánh sáng trực tiếp (ánh sáng trực tiếp là loại ánh sáng mà ta nhìn thấy được nguồn phát sáng). Ngày nay có nhiều loại đèn nhiệt độ khoảng 1800K-2000K với chỉ số hoàn màu (CRI) rất cao, tôi khuyên nên dùng loại này trong không gian ngủ.

Giấc ngủ là nền tảng cho một cơ thể khỏe mạnh, ngoài việc bảo tồn bóng tối thì còn nhiều yếu tố giúp chúng ta ngủ ngon đã được tôi nói trong video “Thiết kế phòng ngủ lý tưởng” các bạn có thể tham khảo thêm.