Khi nói đến vấn đề mất tập trung của người lớn, chúng ta nhận thức được nguyên nhân gây nên tình trạng gia tăng của những triệu chứng này đến từ stress, thiếu ngủ, sự phát triển của công nghệ và thông tin… nên chúng ta có thể chủ động kiểm soát hay hạn chế bớt.
Tuy nhiên, khi những đứa trẻ mắc hội chứng ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder hay còn gọi là chứng Tăng Động GIảm Chú Ý) thì chưa có một giải thích cụ thể nào về nguyên nhân gây ra. Vì vậy, việc tạo ra môi trường sống để những đứa trẻ này không phát ra những biểu hiện nặng nề hơn – là trách nhiệm của người lớn, từ phụ huynh đến các nhà thiết kế nội thất.
Nếu bạn hoặc một đứa trẻ bạn biết có những biểu hiện liên quan đến việc mất tập trung (không làm được một việc gì đó lâu, không thể ngồi yên, hay chuyển động cơ thể, nhịp chân, hay quên, bốc đồng, mất kiểm soát…) thì rất có thể đây là những biểu hiện của hội chứng AHDH. Hội chứng này sẽ khiến chúng ta vất vả hơn nhiều để hoàn thành một việc gì đó, dễ gây stress, cạn năng lượng nhưng hiệu quả công việc lại không cao,…
Điều đáng buồn là số lượng trẻ bị ADHD ngày càng nhiều hơn, vì sự thay đổi trong quá trình một đứa trẻ lớn lên trong xã hội hiện đại: giờ đây các bé không còn nhiều không gian để chạy nhảy, nô đùa ngoài trời, thay vào đó những đứa trẻ này phải ở trong nhà, trong lớp học (từ học chính đến học thêm); chế độ dinh dưỡng của các bé càng ngày càng “công nghiệp” và thiếu đi các vi chất trong đồ ăn tự nhiên, nhiều đường và chất hóa học nhân tạo hơn; nền giáo dục “công nghiệp” không kích thích trí não các bé theo hướng sáng tạo hay tò mò, đó là còn chưa kể đến sự tiếp xúc sớm với các thiết bị điện thoại, TV, ipad… với những màn hình liên tục nhảy từ nội dung này đến nội dung khác.
Trong cuốn sách Stolen Focus của Johann Hari, ông viết:
“The surrounding context is the most important thing” – Môi trường xung quanh là yếu tố quyết định.
“If a child is raised in an environment where there is a lot of stress, they are significantly more likely to then develop attention problems and be diagnosed with ADHD”- Trẻ em lớn lên trong môi trường căng thẳng có nguy cơ cao mắc ADHD.
Các bạn có thể đọc ở chương 13 để biết thêm về nguyên nhân gây ra ADHD theo góc nhìn của tác giả này, trong bối cảnh chung về vấn nạn “thiếu tập trung” xảy ra trong xã hội hiện đại ngày nay. Đây là cuốn sách mà tôi rất tâm đắc.
Vậy thì, những giải pháp về nhà ở tôi nêu dưới đây chỉ là những yếu tố phụ để giảm thiểu các triệu chứng ADHD. Điều quan trọng nhất vẫn là bậc cha mẹ và người lớn xung quanh cần tạo ra một môi trường khỏe mạnh về tinh thần cho bé, bởi vì không có bằng chứng nào cho thấy trẻ sinh ra đã bị mắc ADHD, mà chính là do môi trường xung quanh khiến bé bị như vậy.
Quay lại với các giải pháp thiết kế không gian cho người mắc ADHD chúng ta cần lưu ý các điểm sau:
- Giảm thiểu tối đa sự xao nhãng bằng cách bố trí không gian:
Không gian chức năng như làm việc, học tập, luyện tập, lao động,… cần được tách rời khỏi các không gian khác bằng cửa, vách ngăn. Ưu tiên không gian đóng, hạn chế không gian chung/ mở.
Không gian phải chia theo đúng công năng và không trộn lẫn các công năng với nhau: ví dụ phòng ngủ không có gì ngoài giường, phòng học không có TV…
Không thiết kế cửa sổ nhìn ra những cảnh dễ gây xao nhãng như đường phố nhộn nhịp, trường học, khu vui chơi… Nên có các giải pháp ngăn cách bằng cây cối hoặc đặt cửa sổ ở vị trí nhìn ra thiên nhiên yên tĩnh và ít chuyển động.
Bàn học/ làm việc nên quay vào tường hoặc nhìn vào những thứ tĩnh, không chuyển động.
Đầu tư cách âm, tiêu âm cho không gian bằng các giải pháp âm học (bạn có thể tham khảo trên youtube của Kat Studio với series Âm Học). Có trường hợp sẽ cần cách âm hoàn toàn, có trường hợp sẽ cần white noise để tập trung hơn, nên lưu tâm điều này để chọn được biện pháp tốt nhất.
2. Kích thích sự hứng thú:
Tôi đã viết một bài về Thiết kế không gian cho những trường hợp mắc chứng Tự Kỷ (ASD) và nhấn mạnh rằng những trường hợp này cần làm không gian “tĩnh lặng” lại, giảm chi tiết, dùng màu sắc nhã nhặn và các chi tiết tối giản.
Trái lại với ASD, những trường hợp ADHD sẽ cần chúng ta gây chú ý và kích thích giác quan bằng những chi tiết thiết kế tập trung hơn về màu sắc, vẫn nên tránh các màu quá “mờ nhạt” như các gam trung tính, hay những màu quá nổi bật và độ bão hòa cao; thiết kế cho các trường hợp ADHD cần dùng màu tươi, nổi bật nhưng độ bão hòa thấp. Đặc biệt tôi đánh giá cao màu xanh lam và xanh lá với độ bão hòa thấp (muted) khiến tâm trí được bình tĩnh hơn và tập trung hơn.
Phân chia công năng theo màu sắc: Ví dụ tủ đồ màu khác, bàn làm việc màu khác, khu vực ngủ màu khác, khu vực lao động màu khác… Khi đi vào chi tiết chúng ta cũng cần phân chia màu theo ngăn kéo, ngăn chứa đồ,… khiến họ dễ phân biệt và thao tác dựa trên những mảng màu này sẽ hiệu quả hơn.
Một không gian một màu và ít chi tiết sẽ khiến họ lơ là, nhanh chán, không ngồi yên được một chỗ hoặc mau quên nhiệm vụ chính khi đang làm việc. Tuy nhiên, một không gian quá kích thích bằng màu chói cũng khiến nhịp tim họ tăng, dẫn tới bất an, bồn chồn. Sự cân bằng là chìa khóa cho thành công của việc kích thích giác quan vừa đủ.
3. Sắp xếp đồ đạc:
Sự gọn gàng ngăn nắp là một trong những thành tố chính giúp giảm thiểu các triệu chứng ADHD, chúng ta có thể giúp họ khi tạo ra môi trường sống bằng cách thiết kế tỉ mỉ dựa theo công năng các ngăn kéo, hộc tủ:
Vị trí
Thứ tự
Màu sắc
Nhãn dán
Thiết kế các ngăn kéo/ hộc tủ trong suốt có thể nhìn được vào bên trong từ ngoài, là một trong những giải pháp hiệu quả.
Sử dụng khay để không có những món đồ lặt vặt vương vãi trên bàn khiến tăng xao nhãng.
Sử dụng bảng note/ nhắc nhở lớn tại nơi dễ tiếp cận nhất (vị trí dễ gây chú ý như từ cửa bước vào, trước mặt bàn làm việc, hay cạnh bếp, bàn ăn) khiến những trường hợp mắc ADHD kiểm soát hiệu quả công việc và cuộc sống tốt hơn.
Thiết kế “Drop-off zone” gần cửa chính để chứa những thứ cần thiết khi ra/vào nhà: chìa khóa, nón mũ, mắt kính…
4. Ánh sáng:
Task light – Đèn tác vụ chính là lời giải cho không gian sống. Đèn tác vụ tại tất cả những nơi cần thiết để cô lập sự chú ý và tắt đi không gian xao nhãng xung quanh.
Trái với các trường hợp Tự Kỷ nhạy cảm với ánh sáng, ADHD sẽ giảm triệu chứng khi chúng ta tích cực đưa ánh sáng tự nhiên vào nhà.
5. Công nghệ hỗ trợ:
Để tạo ra thói quen giống nhau hàng ngày – điều mà các trường hợp ADHD cần- thì các giải pháp smarthome sẽ tối ưu được nhờ những set-up ngữ cảnh dựa trên hoạt động hàng ngày, can thiệp được một lúc từ ánh sáng, nhiệt độ, âm thanh, các công tắc, rèm cửa,… giúp giảm thiểu những hoạt động không cần thiết để người mắc ADHD chỉ cần tập trung vào công việc cần làm.
6. Trang trí decor
Một vài trường hợp ADHD có thể tập trung hơn khi
Sử dụng các vật trang trí đơn giản, có màu sắc tươi sáng để tạo điểm nhấn cho không gian thú vị hơn, một lần nữa, không để các bức tường trơn trống trải quá nhiều trong nhà.
Trồng cây xanh để tạo không gian xanh mát thư giãn, gần gũi thiên nhiên
Tránh trang trí những bức tranh, những đồ vật có hoa văn, chi tiết quá cầu kỳ gây cảm giác rối loạn và khó chịu.
Jess Thai 
Bình luận về bài viết này