Bạn có biết Google Earth có tính năng zoom-out tới khi bạn nhìn thấy được khối địa cầu của mình từ xa, như những phi hành gia nhìn xuống trái đất lúc họ đã ra xa khỏi nó. Ngày tôi được bố giới thiệu Google Earth, tôi còn nhớ rất rõ mình đã type vào “New York”. Bất thình lình, màn hình laptop zoom-out bật ra khỏi trái đất của mình để “bay” sang New York. Chỉ một khoảnh khắc vài giây trong hành trình đó, lần đầu tiên trong đời, tôi phát hiện ra nỗi sợ không gian rộng của mình: Apeirophobia.
Từ đó đến nay, đã 20 năm, tôi chưa dám quay trở lại Google Earth. Và cũng từ đó đến nay, tôi đã tự hình thành một phản xạ quan sát không gian xung quanh mình: những điểm dừng của không gian, những ranh giới của khoảng cách, những điểm kết thúc của một vật thể; sự chứa, sự đựng, sự bao bọc, sự chở che.
Tôi hay dùng hình tượng vật thể chứa đựng khi liên tưởng đến không gian nhà: Cái nhà như cái bình nước, chúng ta uống nước bên trong, chứ chúng ta không uống cái bình. Vì vậy, cần phân biệt rạch ròi cái nhà chỉ là một công cụ để chúng ta có được một điểm dừng, một ranh giới, một điểm kết thúc. Nhưng cái chứa, cái đựng, cái bao bọc và chở che chúng ta, lại chính là không gian bên trong nó. Đây là điểm mấu chốt của mọi dự án nội thất, là điểm tập trung tối hậu của nghề thiết kế mà tôi theo đuổi.
Trong các bài chia sẻ về Tâm lý học không gian (Psychology of Space) của tôi tại Kat Studio, thứ đầu tiên được đề cập thường là “Con người nguyên thuỷ của chúng ta”. Với những bằng chứng thế giới hiện nay đang có, chúng ta công nhận với nhau rằng, từ thời nguyên thuỷ, loài người đã chọn ở bên trong những không gian trú ẩn tự nhiên – những cái hang. Không gian này che chở và bao bọc chúng ta, ngăn cách ta khỏi những hiểm nguy từ thiên nhiên hay thú dữ, vô tình gắn kết mối liên hệ giữa người với người qua giao tiếp, nghi lễ, tôn giáo; chính cái hang cũng đã tạo ra sự bình yên – đủ để thúc đẩy một thứ vô cùng quan trọng trong sự phát triển của loài người: sự sáng tạo cái đẹp.
Từ trong hang, loài người hình thành những nhận cảm tự nhiên về độ cao không gian khiến họ thoải mái, vị trí ngồi và nằm ngủ khiến họ không bị bất an và chủ động khi có kẻ thù hay những bất lợi ập đến, những sự phân cách theo mục đích sử dụng không gian được phức tạp hoá dần theo thời gian… Tựu trung lại, những tiêu chuẩn về không gian nội thất: điều gì khiến con người hiện đại cảm thấy thoải mái hay ngược lại, đều có thể do loài người nguyên thuỷ của chúng ta đã học được những bài học trong quá khứ về sự sinh tồn, để lại trong ADN chúng ta thừa hưởng những nhận cảm không gian rất rõ rệt này, mà đôi khi, chúng ta hay tự hỏi: tại sao mình lại thích ngồi hướng lưng vào tường và hướng mặt ra ngoài, thích căn phòng này thay vì căn phòng kia, tại sao chúng ta cần cửa sổ, tại sao trần nhà quá thấp khiến chúng ta khó chịu, trần nhà quá cao khiến chúng ta không thể thư giãn hoàn toàn…
Ngược lại với bối cảnh và tốc độ phát triển khủng khiếp của nhân loại trong 50 năm trở lại đây thì bộ não loài người chúng ta không tiến hoá thêm đáng kể, chúng ta vẫn cần “an cư – lạc nghiệp”, cần được bình yên rồi mới yên tâm sinh sống và làm việc.
Một căn nhà đem đến được cảm giác bình yên cho con người trong thế giới hiện đại – ngày càng gặp thử thách hơn khi tâm trí chúng ta liên tục bị chi phối bởi hàng trăm tin nhắn, email, những cuộc họp căng thẳng, sự phức tạp tăng cao của các mối quan hệ, những nỗi lo cho thế hệ tiếp theo, những ám ảnh không tròn trịa của qúa khứ… Nhiệm vụ của người thiết kế nội thất lúc này không chỉ đơn thuần là tạo ra cái chứa, cái đựng, cái bao bọc và chở che, họ cần tạo ra cảm xúc tích cực, định hình thói quen tốt, kiến tạo phản xạ có lợi, thay đổi hành vi không lành mạnh, nâng đỡ tư thế hoạt động đúng đắn,… dựa trên từng cá nhân và mối quan tâm của khách hàng.
Cũng chính vì đề bài cho mỗi dự án ngày một đòi hỏi chuyên môn và kinh nghiệm sống cao, tôi cho rằng công việc thiết kế nội thất của mình là một trong những công việt ít nhàm chán nhất. Chúng tôi luôn được cung cấp những “chất liệu sống” khác nhau đến từ sự độc bản của mỗi cá nhân và cuộc đời, được lắng nghe hàng trăm ngàn câu chuyện, được tư duy và đắm chìm trong tâm lý của người khác để tạo ra không gian sống cho họ.
Để tránh phức tạp hoá vấn đề trong thế giới rắc rối này, tôi hình dung mỗi dự án là một cái bình, mỗi cái bình là một chất liệu hình dáng, thậm chí tôi có cả tên cho mỗi bình, để dán nhãn phân biệt. Tôi yêu thích việc làm cho “nước trong bình” mát lành, tinh khiết, trở thành một thứ “nước thần” làm xoa dịu những vết thương, làm đọng lại thật nhiều những ký ức đẹp đẽ gắn liền với cuộc đời của một con người.
“Nước trong bình” đó, chính là toàn bộ những gì ta nhìn thấy, ngửi thấy, nghe thấy, sờ thấy, và nhận cảm được một cách thụ động. Vô tình, nó hình thành những “đoạn ký ức” gắn liền với ADN của chúng ta. Mỗi giờ phút trôi qua, nó lại sinh ra chúng ta thêm một lần nữa.
Jess Thai 
Bình luận về bài viết này